महिला मानसिक स्वास्थ्य
सुत्केरीपछिको डिप्रेसन (Postpartum Depression): लक्षण र उपचार
बच्चा जन्मेपछि खुसी हुनुपर्ने भन्ने अपेक्षा हुन्छ, तर कतिपय आमाले उदासी, डर, थकान र आफूलाई दोष दिने भावना महसुस गर्छन्। यो उनको गल्ती होइन, र उपचार हुन्छ।
छोटो उत्तर
- जन्मेको पहिलो हप्तामा केही रुने र मुड परिवर्तन ("बेबी ब्लुज") सामान्य हो, प्रायः २ हप्तामा सकिन्छ।
- दुई हप्ताभन्दा बढी रहे, गहिरो उदासी, बच्चासँग जोडिन नसक्ने वा आत्महत्याका विचार आए सुत्केरी डिप्रेसन हुन सक्छ।
- परामर्श, परिवारको सहयोग र आवश्यक परे स्तनपानसँग मिल्ने औषधिले सुरक्षित उपचार गर्न सकिन्छ।
लक्षण
- लगातार उदासी, रुने
- बच्चासँग माया वा जोडिएको महसुस नहुनु
- निद्रा नलाग्ने (बच्चा सुतेको बेला पनि)
- आफूलाई खराब आमा ठान्नु, दोष दिनु
- चिन्ता, बच्चालाई केही हुन्छ कि भन्ने डर
- रिस, थकान, खान मन नलाग्नु
- आफूलाई वा बच्चालाई हानि गर्ने विचार
कारण
हर्मोनमा ठूलो परिवर्तन, निद्राको कमी, प्रसव पीडा/जटिलता, पहिले डिप्रेसन भएको इतिहास, परिवार/श्रीमान्को सहयोगको अभाव, आर्थिक दबाब र छोरा-छोरीको अपेक्षाको दबाबले जोखिम बढाउँछ।
उपचार
- परामर्श / CBT: भावना बुझ्ने र सम्हाल्ने सीप
- औषधि: आवश्यक परे स्तनपानसँग मिल्ने औषधि सावधानीपूर्वक रोजिन्छ; चिकित्सकसँग छलफल
- निद्रा र आराम: परिवारले रातिको जिम्मा बाँडेर आमालाई ४-५ घण्टा लगातार निद्रा दिन सक्छ
- सहयोग समूह वा अनुभवी आमासँग कुरा
परिवारले के गर्ने?
दोष नदिनुहोस्, "सबै आमाले यस्तै गर्छन्" भन्दै बेवास्ता नगर्नुहोस्। खाना, घरका काम, बच्चाको हेरचाह बाँडेर आमालाई आराम दिनुहोस्। उदासी लम्बिए चिकित्सकलाई देखाउन साथ दिनुहोस्।
कहिले तुरुन्तै सहयोग लिने?
आफू वा बच्चालाई हानि गर्ने विचार, भ्रम (नभएको कुरा देख्ने/सुन्ने), दिनौं निद्रा नलाग्ने, अत्यधिक अशान्ति भए तुरुन्तै १०२ / १०० / ११६६ मा सम्पर्क गर्नुहोस्। यो आकस्मिक अवस्था हुन सक्छ।
विदेशमा हुनुहुन्छ? अनलाइन परामर्श
खाडी, मलेसिया, कोरिया, जापान, युरोप, अमेरिका वा जुनसुकै देशमा हुनुहुन्छ भने पनि नेपाली भाषामा आफ्नो कुरा राख्न सक्नुहुन्छ। गुगल मिट वा व्हाट्सएप भिडियोबाट परामर्श हुन्छ, र तपाईंको देशको समय अनुसार समय मिलाइन्छ। नेपालमा रहेका परिवारका सदस्यले बुकिङमा सहयोग गर्न सक्छन्। औषधि चाहिएमा तपाईं बस्ने देशको नियम अनुसार त्यहाँका चिकित्सकसँग समन्वय गर्न सकिन्छ। आफ्नो देशको आपत्कालीन नम्बर टिपेर राख्नुहोस्। देश अनुसार जानकारी हेर्नुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्न
बेबी ब्लुज र पोस्टपार्टम डिप्रेसनमा के फरक?
बेबी ब्लुज पहिलो २ हप्ता हल्का रुने/मुड परिवर्तन हुन्छ र आफैँ सकिन्छ। पोस्टपार्टम डिप्रेसन गहिरो, लामो र दैनिक कार्य बिगार्ने हुन्छ।
औषधि खाँदा स्तनपान गराउन मिल्छ?
केही औषधि स्तनपानसँग तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित मानिन्छन्। चिकित्सकले जोखिम र फाइदा तौलेर रोज्छन्। आफैँ नरोक्नुहोस् वा नखानुहोस्।
बुबाहरूलाई पनि हुन्छ?
हुन सक्छ। नयाँ बुबामा पनि उदासी, चिन्ता र रिस देखिन सक्छ।
डिप्रेसन भएको आमाले बच्चालाई हानि गर्छ?
अधिकांश आमा गर्दैनन्। तर हानि गर्ने विचार आए तुरुन्तै सहयोग लिनुहोस्, यसले उपचार गर्न सकिन्छ।
कति समय लाग्छ ठीक हुन?
उपचारले धेरै महिलामा केही हप्ता-महिनामा सुधार हुन्छ। जति चाँडो सुरु गर्यो उति राम्रो।
विदेशमा भएकी आमाले अनलाइन उपचार लिन सक्छिन्?
सक्छिन्। घरबाटै नेपालीमा भिडियो परामर्शबाट मूल्याङ्कन र सहयोग लिन सकिन्छ, जुन नयाँ आमाका लागि सजिलो हुन्छ।
यो लेख सामान्य जानकारी मात्र हो र चिकित्सकको सल्लाहको विकल्प होइन। आफ्नो वा अरू कसैको सुरक्षाबारे चिन्ता लागे तुरुन्तै चिकित्सकीय सहयोग लिनुहोस्।
आपत्कालीन अवस्थामा: प्रहरी १०० · एम्बुलेन्स १०२ · आत्महत्या रोकथाम हेल्पलाइन ११६६। नेपाल बाहिर भए आफ्नो देशको आपत्कालीन नम्बरमा फोन गर्नुहोस्।