निद्रा
निद्रा नलाग्ने समस्या (अनिद्रा): कारण, उपचार र के गर्ने
रातभर पल्टिरहँदा पनि निद्रा नलाग्ने, बीचमा ब्युँझिने वा बिहान चाँडै उठेर फेरि सुत्न नसक्ने। एक-दुई दिन हुनु सामान्य हो, तर हप्तौं रहे उपचार चाहिन्छ।
छोटो उत्तर
- हप्तामा कम्तीमा तीन रात निद्रा बिग्रेर तीन महिनाभन्दा बढी रहे दीर्घकालीन अनिद्रा मानिन्छ।
- अनिद्राको पछाडि चिन्ता, डिप्रेसन, रक्सी, चिया-कफी वा शारीरिक रोग हुन सक्छ।
- निद्राको चक्कीभन्दा पहिले बानी सुधार र CBT-I सबैभन्दा सुरक्षित र दिगो उपाय हो।
कारणहरू
- चिन्ता, तनाव र धेरै सोच्ने बानी
- डिप्रेसन (बिहान चाँडै ब्युँझिने सामान्य)
- चिया, कफी, एनर्जी ड्रिंक वा रक्सी
- सुत्ने र उठ्ने समय नमिल्नु, रातिको सिफ्ट
- मोबाइल/टिभीको स्क्रिन
- दुखाइ, पिसाबको समस्या, सास सम्बन्धी रोग, थाइराइड
आजैदेखि के गर्ने?
- हरेक दिन एउटै समयमा उठ्नुहोस्, सुटीमा पनि
- दिउँसो ३ बजेपछि चिया-कफी नखानुहोस्
- सुत्नुअघि एक घण्टा मोबाइल बन्द गर्नुहोस्
- ओछ्यान निद्राका लागि मात्र प्रयोग गर्नुहोस्
- २० मिनेटसम्म निद्रा नलागे उठेर शान्त काम गर्नुहोस्, निद्रा आएपछि फर्कनुहोस्
- घडी हेरिरहने बानी छोड्नुहोस्
- रक्सीले निद्रा आउँछ जस्तो लाग्छ तर निद्राको गुणस्तर बिगार्छ
थप जानकारी अंग्रेजी लेखमा।
उपचार
CBT-I (अनिद्राका लागि CBT) दीर्घकालीन समाधानका लागि सबैभन्दा प्रभावकारी मानिन्छ। चिकित्सकले चिन्ता वा डिप्रेसनजस्ता कारण खोजेर उपचार गर्छन्। निद्राका चक्की (जस्तै बेन्जोडाइजेपिन वा जेड-ड्रग) लत लाग्न सक्ने भएकाले थोरै समयका लागि मात्र चिकित्सकको सल्लाहमा प्रयोग गरिन्छ।
कहिले चिकित्सकलाई देखाउने?
निद्रा नलागेर दिउँसो काम, गाडी चलाउन वा मूडमा असर परे, खर्राटे सँगै सास रोकिए, हप्तौं रहे वा निद्राको चक्की नखाई सुत्नै नसके मनोचिकित्सकलाई देखाउनुहोस्।
विदेशमा हुनुहुन्छ? अनलाइन परामर्श
खाडी, मलेसिया, कोरिया, जापान, युरोप, अमेरिका वा जुनसुकै देशमा हुनुहुन्छ भने पनि नेपाली भाषामा आफ्नो कुरा राख्न सक्नुहुन्छ। गुगल मिट वा व्हाट्सएप भिडियोबाट परामर्श हुन्छ, र तपाईंको देशको समय अनुसार समय मिलाइन्छ। नेपालमा रहेका परिवारका सदस्यले बुकिङमा सहयोग गर्न सक्छन्। औषधि चाहिएमा तपाईं बस्ने देशको नियम अनुसार त्यहाँका चिकित्सकसँग समन्वय गर्न सकिन्छ। आफ्नो देशको आपत्कालीन नम्बर टिपेर राख्नुहोस्। देश अनुसार जानकारी हेर्नुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्न
कति घण्टा निद्रा चाहिन्छ?
वयस्कलाई सामान्यतया ७-८ घण्टा। तर व्यक्तिपिच्छे फरक हुन्छ; बिहान ताजा महसुस हुने र दिनभर काम गर्न सकिने भए पुग्छ।
निद्राको चक्की खाँदा लत लाग्छ?
केही चक्कीले लामो समय प्रयोग गर्दा लत र सहनशीलता हुन सक्छ। त्यसैले चिकित्सकको सल्लाहमा मात्र र थोरै समय।
रातिको सिफ्टमा काम गर्नेले के गर्ने?
पर्दा लगाएर अँध्यारो कोठा, सुत्ने समय स्थिर, काम पछि चिया-कफी नखाने र आवाज रोक्न कानको प्लग प्रयोग गर्नुहोस्। समस्या रहिरहे चिकित्सकलाई देखाउनुहोस्।
बिहान ३-४ बजे ब्युँझिएर सुत्न नसक्नु के हो?
यो डिप्रेसन वा चिन्ताको संकेत हुन सक्छ। लगातार भए मनोचिकित्सकसँग जाँच गराउनुहोस्।
मेलाटोनिन काम लाग्छ?
केही व्यक्ति र जेट-ल्याग/सिफ्टमा सीमित फाइदा हुन सक्छ, तर सबैलाई होइन। चिकित्सकसँग सोधेर मात्र प्रयोग गर्नुहोस्।
विदेशको समयमा निद्रा कसरी मिलाउने?
नयाँ देशमा समय ढाँचा मिलाउन घाममा निस्कने, खानाको र सुत्ने समय स्थिर राख्ने गर्नुहोस्। अनलाइन परामर्शबाट निद्राको योजना बनाउन सकिन्छ।
यो लेख सामान्य जानकारी मात्र हो र चिकित्सकको सल्लाहको विकल्प होइन। आफ्नो वा अरू कसैको सुरक्षाबारे चिन्ता लागे तुरुन्तै चिकित्सकीय सहयोग लिनुहोस्।
आपत्कालीन अवस्थामा: प्रहरी १०० · एम्बुलेन्स १०२ · आत्महत्या रोकथाम हेल्पलाइन ११६६। नेपाल बाहिर भए आफ्नो देशको आपत्कालीन नम्बरमा फोन गर्नुहोस्।