गम्भीर मानसिक रोग
स्किजोफ्रेनिया (मनोविकार) के हो? लक्षण, उपचार र परिवारको भूमिका
नभएको आवाज सुनिने, अरूले हानि गर्छन् भन्ने शंका, एक्लै बस्ने र आफ्नो हेरचाह घट्ने। यी स्किजोफ्रेनियाजस्ता मनोविकारका संकेत हुन सक्छन्। चाँडै उपचार गरे धेरैजना राम्ररी बाँच्न सक्छन्।
छोटो उत्तर
- स्किजोफ्रेनिया मस्तिष्कको रसायनसँग सम्बन्धित रोग हो; यो भूत-प्रेत, श्राप वा परिवारको दोष होइन।
- चाँडो उपचारले दीर्घकालीन नतिजा धेरै राम्रो बनाउँछ।
- औषधि नियमित खानु र परिवारको सहयोग पुनरावृत्ति रोक्ने मुख्य कुरा हुन्।
लक्षण
- नभएको आवाज सुन्ने वा केही देख्ने
- अरूले पछ्याएको, विष दिएको वा हानि गर्न खोजेको जस्तो दृढ शंका
- अनौठा कुरा विश्वास गर्ने जुन अरूले सत्य ठान्दैनन्
- बोली अस्पष्ट हुने, कुरा मिलाउन नसक्ने
- एक्लै बस्ने, नुहाउने र खाने काममा रुचि घट्ने, भावना नदेखाउने
कारण
वंशाणुगत कारण, मस्तिष्कका रसायनमा परिवर्तन, गाँजा वा अन्य लागूपदार्थको प्रयोग र तीव्र तनावले जोखिम बढाउँछ। कुनै एउटा मात्र कारण हुँदैन। धामी-झाँक्री वा पूजापाठ मात्रमा समय बिताउँदा उपचार ढिलो हुन्छ।
उपचार
- एन्टिसाइकोटिक औषधि: आवाज, शंका र अस्तव्यस्तता घटाउँछ। नियमित खानु अनिवार्य
- साइकोसोशल पुनर्स्थापना: काम, सीप, दैनिक जीवन र सम्बन्ध पुनर्निर्माण
- परिवार शिक्षा: रोग बुझ्ने र सही व्यवहार सिक्ने
- औषधिका साइड इफेक्ट (निद्रा, तौल बढ्ने आदि) भए लुकाउनुभन्दा चिकित्सकलाई बताउनुहोस्, औषधि मिलाउन सकिन्छ
परिवारले के गर्ने?
शंकासँग बहस नगर्नुहोस्, "त्यस्तो केही छैन" भनेर चर्को प्रतिवाद पनि नगर्नुहोस्। शान्त, सम्मानपूर्ण रहनुहोस्। औषधि समयमा दिन सहयोग गर्नुहोस्, र रक्सी-गाँजाबाट टाढा राख्नुहोस्।
कहिले चिकित्सकलाई देखाउने?
आवाज सुन्ने, दृढ शंका, निद्रा र आत्म-हेरचाह घट्ने लक्षण देखिएपछि ढिलो नगरी मनोचिकित्सकलाई देखाउनुहोस्। रोगी आफूलाई वा अरूलाई हानि गर्ने अवस्थामा भए आकस्मिक सेवामा लानुहोस्।
विदेशमा हुनुहुन्छ? अनलाइन परामर्श
खाडी, मलेसिया, कोरिया, जापान, युरोप, अमेरिका वा जुनसुकै देशमा हुनुहुन्छ भने पनि नेपाली भाषामा आफ्नो कुरा राख्न सक्नुहुन्छ। गुगल मिट वा व्हाट्सएप भिडियोबाट परामर्श हुन्छ, र तपाईंको देशको समय अनुसार समय मिलाइन्छ। नेपालमा रहेका परिवारका सदस्यले बुकिङमा सहयोग गर्न सक्छन्। औषधि चाहिएमा तपाईं बस्ने देशको नियम अनुसार त्यहाँका चिकित्सकसँग समन्वय गर्न सकिन्छ। आफ्नो देशको आपत्कालीन नम्बर टिपेर राख्नुहोस्। देश अनुसार जानकारी हेर्नुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्न
स्किजोफ्रेनिया निको हुन्छ?
धेरैजनामा लक्षण राम्ररी नियन्त्रणमा रहन्छन्। औषधि र पुनर्स्थापनाले काम, परिवार र समाजमा सहभागी हुन सकिन्छ।
औषधि जीवनभर खानुपर्छ?
प्रायः लामो समय चाहिन्छ। छोडिदिँदा धेरैमा रोग फर्कन्छ, त्यसैले चिकित्सकको सल्लाह बिना नरोक्नुहोस्।
स्किजोफ्रेनिया हुने मानिस खतरनाक हुन्छ?
धेरैजना खतरनाक हुँदैनन्; उनीहरू आफैँ बढी पीडित हुन्छन्। उपचार नभएको अवस्थामा जोखिम बढ्न सक्छ।
गाँजाले रोग बढाउँछ?
बढाउन सक्छ। गाँजा र अन्य लागूपदार्थले मनोविकार ट्रिगर वा बढाउन सक्छ।
धामी-झाँक्रीलाई देखाउनु हुन्छ?
आस्थाको रूपमा गर्न सकिन्छ तर चिकित्सकीय उपचार नछोड्नुहोस्। रोग ढिलो उपचार भए बिग्रन्छ।
विदेशमा बस्ने परिवारले के गर्ने?
नेपालमा रहेको सदस्यको लागि अनलाइन परामर्श लिएर योजना बनाउन सकिन्छ। रोगी विदेशमा भए आकस्मिक अवस्थामा स्थानीय आकस्मिक सेवा प्रयोग गर्नुहोस्।
यो लेख सामान्य जानकारी मात्र हो र चिकित्सकको सल्लाहको विकल्प होइन। आफ्नो वा अरू कसैको सुरक्षाबारे चिन्ता लागे तुरुन्तै चिकित्सकीय सहयोग लिनुहोस्।
आपत्कालीन अवस्थामा: प्रहरी १०० · एम्बुलेन्स १०२ · आत्महत्या रोकथाम हेल्पलाइन ११६६। नेपाल बाहिर भए आफ्नो देशको आपत्कालीन नम्बरमा फोन गर्नुहोस्।