चिन्ता रोग
धेरै सोच्ने बानी (ओभरथिङ्किङ): कसरी रोक्ने र कहिले उपचार चाहिन्छ
"के भयो होला? के हुन्छ होला?" भन्दै रातभर दिमाग रोकिँदैन। धेरै सोच्नु आफैँमा रोग होइन, तर चिन्ता, डिप्रेसन वा ओसीडीको संकेत हुन सक्छ।
छोटो उत्तर
- धेरै सोच्ने बानी विगतको पछुतो (रुमिनेसन) वा भविष्यको चिन्तामा देखिन्छ।
- सोच्ने तरिका बदल्ने सीप सिक्न सकिन्छ; CBT यसमा प्रभावकारी छ।
- निद्रा, काम वा सम्बन्ध बिग्रे वा उदासी/डर बढे चिकित्सकलाई देखाउनुहोस्।
किन हुन्छ?
चिन्ता, डिप्रेसन, तनाव, सबै कुरा पूर्ण (परफेक्ट) हुनुपर्छ भन्ने चाहना, पहिलेका आघात वा अनिश्चितता मुख्य कारण हुन्। निद्राको कमीले सोचाइ झन् बढाउँछ।
रोक्ने उपाय
- लेख्नुहोस्: सबै विचार कागजमा राख्दा दिमाग हल्का हुन्छ
- चिन्ताको समय तोक्नुहोस्: दिनको १५ मिनेट मात्र, बाँकी समय "पछि सोच्छु" भन्नुहोस्
- नियन्त्रणमा रहेको र नरहेको छुट्याउनुहोस्: आफूले गर्न सक्ने कुरामा ध्यान
- ग्राउन्डिङ: वरपरका ५ वस्तु देख्ने, ४ छुने, ३ सुन्ने
- शरीर चलाउनुहोस्: हिँड्नु, खेलकुद, भाँडा माझ्नु पनि सहयोगी
- सुत्नुअघि मोबाइल र समाचारबाट टाढा रहनुहोस्
कुन अवस्थामा रोग हुन्छ?
सोचाइ हप्तौं रोकिएन, निद्रा नलागेको, छातीमा दबाब, रिस/निराशा बढेको, वा एउटै विचार बारम्बार दोहोरिएर काम गर्न बाध्य भएको छ भने चिन्ता रोग, डिप्रेसन वा ओसीडी हुन सक्छ। यिनको उपचार हुन्छ।
उपचार
CBT ले विचारको जालो चिन्न र त्यसलाई कम गर्न सिकाउँछ। चिन्ता वा डिप्रेसन भए आवश्यक परे औषधि पनि दिइन्छ। सुरुमा सामान्य परामर्श नै पर्याप्त हुन सक्छ।
विदेशमा हुनुहुन्छ? अनलाइन परामर्श
खाडी, मलेसिया, कोरिया, जापान, युरोप, अमेरिका वा जुनसुकै देशमा हुनुहुन्छ भने पनि नेपाली भाषामा आफ्नो कुरा राख्न सक्नुहुन्छ। गुगल मिट वा व्हाट्सएप भिडियोबाट परामर्श हुन्छ, र तपाईंको देशको समय अनुसार समय मिलाइन्छ। नेपालमा रहेका परिवारका सदस्यले बुकिङमा सहयोग गर्न सक्छन्। औषधि चाहिएमा तपाईं बस्ने देशको नियम अनुसार त्यहाँका चिकित्सकसँग समन्वय गर्न सकिन्छ। आफ्नो देशको आपत्कालीन नम्बर टिपेर राख्नुहोस्। देश अनुसार जानकारी हेर्नुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्न
धेरै सोच्नु मानसिक रोग हो?
आफैँमा होइन। तर लगातार, नियन्त्रण गर्न नसकिने र जीवन बिगार्ने भएमा चिन्ता, डिप्रेसन वा ओसीडीको संकेत हुन सक्छ।
सोच रोक्ने प्रयास गर्दा झन् बढ्छ किन?
जबरजस्ती नसोच्न खोज्दा विचार झन् बलियो हुन्छ। विचारलाई नियाल्ने र जान दिने सीप प्रभावकारी हुन्छ।
रातभर सोच्दा के गर्ने?
२० मिनेट निद्रा नलागे उठेर लेख्नुहोस् वा शान्त काम गर्नुहोस्, अनि फेरि ओछ्यानमा जानुहोस्। घडी नहेर्नुहोस्।
औषधि नखाई ठीक हुन्छ?
धेरैमा CBT र जीवनशैली परिवर्तनले पर्याप्त हुन्छ। गम्भीर अवस्थामा औषधि सहयोगी हुन्छ।
विदेशमा एक्लै हुँदा बढी सोच्न थालें, के गर्ने?
दैनिक परिवारसँग कुरा, काम बाहिरका गतिविधि र आवश्यक परे नेपालीमै अनलाइन परामर्श लिनुहोस्।
बच्चाले पनि धेरै सोच्छ भने?
बच्चाको चिन्तालाई कमजोर नठान्नुहोस्। उसले के सोच्छ सुन्नुहोस् र लगातार भए बाल मानसिक स्वास्थ्य मूल्याङ्कन गराउनुहोस्।
यो लेख सामान्य जानकारी मात्र हो र चिकित्सकको सल्लाहको विकल्प होइन। आफ्नो वा अरू कसैको सुरक्षाबारे चिन्ता लागे तुरुन्तै चिकित्सकीय सहयोग लिनुहोस्।
आपत्कालीन अवस्थामा: प्रहरी १०० · एम्बुलेन्स १०२ · आत्महत्या रोकथाम हेल्पलाइन ११६६। नेपाल बाहिर भए आफ्नो देशको आपत्कालीन नम्बरमा फोन गर्नुहोस्।