लत तथा दुर्व्यसन
लत तथा दुर्व्यसन: रक्सी, चुरोट र लागूपदार्थको उपचार
लत कमजोरी वा नैतिक दोष होइन, यो एउटा स्वास्थ्य समस्या हो। रक्सी, चुरोट, गाँजा, लागूऔषध र निद्राका चक्कीले पनि लत लगाउन सक्छन्, र आफैँ छाड्न प्रायः निकै गाह्रो हुन्छ। गोप्य चिकित्सकीय र मनोवैज्ञानिक सहयोगले निको हुने सम्भावना धेरै बढाउँछ।
मुख्य कुराहरू
- लतमा मस्तिष्कको इनाम र नियन्त्रण प्रणाली बदलिन्छ, त्यसैले इच्छाशक्ति मात्रले सधैँ पुग्दैन।
- धेरै रक्सी वा निद्राका चक्की अचानक छाड्दा खतरनाक हुन सक्छ, त्यसैले छाड्नुअघि चिकित्सकसँग सल्लाह गर्नुहोस्।
- उपचारमा मूल्यांकन, परामर्श, कहिलेकाहीँ औषधि र परिवारको साथ हुन्छ। फेरि पिउने वा लिने घटना पनि पुनःप्राप्तिको भाग हुन सक्छ।
- उपचार गोप्य र दोष नदिई गरिन्छ।
लत भनेको के हो?
हानि हुँदाहुँदै पनि कुनै पदार्थ प्रयोग रोक्न नसक्ने, प्रयोगमाथि नियन्त्रण गुम्ने अवस्थालाई लत (डिपेन्डेन्स) भनिन्छ। सहनशीलता (झन्झन् बढी चाहिने) र छाड्दा हुने असहज लक्षण पनि सामान्य हुन्छन्।
समस्याका संकेत
- चाहेभन्दा बढी वा लामो समय प्रयोग गर्नु, घटाउन नसक्नु।
- पदार्थ खोज्न, प्रयोग गर्न वा त्यसपछि सम्हालिन धेरै समय बिताउनु।
- तिर्खा (क्रेभिङ), र छाड्दा काँप्ने, पसिना आउने, चिन्ता, निद्रा नलाग्ने, वाकवाकी लाग्ने।
- काम, पढाइ वा परिवारको जिम्मेवारी छुट्नु, वा लुकाएर प्रयोग गर्नु।
- स्वास्थ्य, पैसा वा सम्बन्धमा समस्या आउँदा पनि जारी राख्नु।
अचानक छाड्दा खतरा
दिनदिनै धेरै रक्सी पिउनेले वा लामो समयदेखि निद्राका चक्की खानेले अचानक छाड्दा कमपन (फिट्स), भ्रम र अन्य खतरनाक समस्या हुन सक्छन्। आफैँ अचानक नछाड्नुहोस्। चिकित्सकसँग सल्लाह लिनुहोस्, र छाडेपछि फिट्स, तीव्र काम्ने वा भ्रम भए एम्बुलेन्स १०२ मा फोन गरी आकस्मिक सेवामा जानुहोस्।
उपचार कसरी हुन्छ?
- मूल्यांकन: कुन पदार्थ, कति र कहिलेदेखि, स्वास्थ्य र मानसिक अवस्थाबारे दोष नदिई सोधिन्छ।
- परामर्श: प्रेरणा दिने कुराकानी र सीबीटीले तिर्खा र जोखिमका अवस्था सम्हाल्न सिकाउँछ।
- चिकित्सकीय सहयोग: आवश्यक परे निगरानीमा सुरक्षित रूपले छाड्ने, र केही पदार्थमा तिर्खा वा पुनः प्रयोग घटाउने औषधि।
- अन्य समस्याको उपचार: डिप्रेसन, चिन्ता वा अनिद्रा सँगै भए तिनको पनि उपचार।
- निरन्तर सम्पर्क: निको हुन समय लाग्छ, र एकाध पटक चुकेमा हार नमानी अगाडि बढ्न सकिन्छ।
परिवारले के गर्ने?
अपमान, धम्की वा पदार्थ लुकाउने/किनिदिने काम नगर्नुहोस्। माया देखाउँदै शान्त तर स्पष्ट सीमा राख्नुहोस् र चिकित्सकसँग जान प्रोत्साहन गर्नुहोस्। व्यक्ति तयार नभए पनि परिवारले हामीसँग सल्लाह लिन सक्छ।
हामीले कसरी सहयोग गर्छौँ
हाम्रा मनोचिकित्सकले रक्सी, चुरोट र लागूपदार्थको लतको गोप्य मूल्यांकन, परामर्श र चिकित्सकीय मार्गदर्शन दिन्छन्, र माथिल्लो स्तरको हेरचाह चाहिए इमानदारीपूर्वक बताउँछन्। अंग्रेजीमा विस्तृत जानकारी हेर्नुहोस् वा गोप्य परामर्शका लागि सम्पर्क गर्नुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
के व्यक्तिको सहमतिबिना उपचार गर्न सकिन्छ?
स्थायी सुधार व्यक्ति आफ्नै इच्छाले उपचार खोज्दा हुन्छ, त्यसैले सहमति महत्त्वपूर्ण छ। परिवारले पहिलो कदमका लागि कसरी प्रोत्साहन गर्ने भनेर चिकित्सकसँग सल्लाह लिन सक्छ। ओभरडोज वा गम्भीर असहज लक्षण जस्ता आपतकालमा तुरुन्तै चिकित्सकीय सहयोग लिनुपर्छ।
लतबाट निको हुन कति समय लाग्छ?
फरक-फरक हुन्छ। छाड्दाका लक्षण दिनदेखि हप्तासम्म रहन सक्छन्, तर स्वस्थ रहिरहनु महिनौँ वा वर्षौँ लाग्ने प्रक्रिया हो, जसमा निरन्तर सम्पर्क चाहिन्छ।
उपचार गोप्य हुन्छ?
हुन्छ। तपाईंको अनुमतिबिना परिवार, रोजगारदाता वा अरूलाई कुनै जानकारी दिइँदैन, गम्भीर जोखिम वा कानुनले अनिवार्य गरेका अपवाद बाहेक।
थप पढ्न
यस विषयका स्वतन्त्र स्रोतहरू। यी संस्थाले यो लेख लेखेका होइनन् र यो क्लिनिकलाई समर्थन गर्दैनन्।
- AlcoholWorld Health Organization
- Tobacco and nicotineWorld Health Organization
यो लेख सामान्य जानकारीका लागि हो र चिकित्सकको सल्लाहको विकल्प होइन। आफ्नो वा अरूको सुरक्षाबारे चिन्तित हुनुहुन्छ भने तुरुन्तै चिकित्सकीय सहयोग लिनुहोस्।
आपतकालमा: नेपाल प्रहरी १०० · एम्बुलेन्स १०२ · आत्महत्या रोकथाम हेल्पलाइन ११६६। नेपाल बाहिर भए त्यहाँको आपतकालीन नम्बरमा फोन गर्नुहोस्।