डिप्रेसन: लक्षण, कारण र उपचार

डिप्रेसन भनेको के हो?

डिप्रेसन भनेको लामो समयसम्म रहने उदासी वा कुनै कुरामा रुचि नलाग्ने अवस्था हो, जसले सोचाइ, निद्रा, भोक, शक्ति र दैनिक कामलाई असर गर्छ। यो कर्मको फल वा इच्छाशक्तिको कमी होइन। मस्तिष्कको रसायन, वंशाणुगत कारण, तनाव र जीवनका कठिन घटनाहरूले यसमा भूमिका खेल्न सक्छन्।

डिप्रेसनका लक्षण

लगभग दुई हप्ता वा बढी, धेरैजसो दिन यी कुरा देखिए डिप्रेसन हुन सक्छ:

• मन उदास, खाली वा निराश लाग्नु।
• पहिले मन पर्ने कुरामा रुचि नलाग्नु।
• सधैँ थकान लाग्नु, शक्ति नहुनु।
• निद्रा नलाग्नु वा धेरै सुत्नु, भोक घट्नु वा बढ्नु।
• ध्यान केन्द्रित गर्न वा निर्णय लिन गाह्रो हुनु।
• आफूलाई बेकार वा दोषी ठान्नु।
• टाउको दुख्ने, जीउ दुख्ने, पेट गडबड हुने जस्ता शारीरिक समस्या।
• बाँच्न मन नलाग्ने वा आफूलाई हानि गर्ने विचार आउनु।

कारणहरू

डिप्रेसन एउटै कारणले हुँदैन। परिवारमा यस्तो समस्या भएको इतिहास, लामो तनाव, आफन्तको मृत्यु वा सम्बन्ध टुट्नु, आर्थिक चिन्ता, एक्लोपन, शारीरिक रोग, रक्सी वा लागूपदार्थको प्रयोग, र विदेशमा बस्दाको तनावले पनि भूमिका खेल्न सक्छन्। थाइरोइड वा भिटामिनको कमी जस्ता शारीरिक कारण पनि हुन सक्छन्, त्यसैले चिकित्सकले जाँच गर्छन्।

नेपालमा डिप्रेसन किन प्रायः पत्ता लाग्दैन?

धेरैले सुरुमा शारीरिक समस्या मात्र बताउँछन्। “मानिसहरूले के भन्लान्” भन्ने डर, वा आफैँ ठीक हुन्छ भन्ने सोचले पनि ढिलो हुन्छ। मनोचिकित्सकसँगको परामर्श गोप्य हुन्छ, र आफ्नो शरीर र भावना दुवैबारे बताउँदा चिकित्सकलाई बुझ्न सजिलो हुन्छ।

उपचार कसरी गरिन्छ?

• परामर्श र सीबीटी: नकारात्मक सोच र बानी बदल्न सिकाउने कुराकानीमा आधारित उपचार।
• औषधि: मध्यम देखि गम्भीर डिप्रेसनमा उपयोगी हुन्छ। यी औषधिले लत लगाउँदैनन्, सामान्यतया दुईदेखि छ हप्तामा असर देखिन्छ, र निको भएपछि पनि केही महिना जारी राख्नुपर्ने हुन सक्छ। चिकित्सकको सल्लाहबिना अचानक नरोक्नुहोस्।
• दुवै मिलाएर: गम्भीर अवस्थामा परामर्श र औषधि सँगै दिँदा राम्रो नतिजा आउँछ।
• जीवनशैली: नियमित निद्रा, व्यायाम, विश्वासिलो मानिससँग कुराकानी, र रक्सी घटाउने।

चिकित्सकलाई कहिले देखाउने?

माथिका लक्षण दुई हप्ताभन्दा बढी रहे, काम, पढाइ वा सम्बन्धमा असर पारे भने मनोचिकित्सकलाई देखाउनुहोस्। सुरुमै उपचार गर्दा छिटो सुधार हुन्छ।

परिवारले कसरी सहयोग गर्ने?

“बलियो बन” वा “सबैको यस्तै हुन्छ” भन्नुभन्दा ध्यान दिएर सुन्नुहोस्। उपचारमा जान प्रोत्साहन गर्नुहोस् र चाहेमा साथ जानुहोस्। उदासीको बारेमा सोध्दा आत्महत्याको विचार बढ्दैन, बरु सहयोग पाउने बाटो खुल्छ।

हामीले कसरी सहयोग गर्छौँ

हाम्रा परामर्शदाता मनोचिकित्सकले डिप्रेसनको मूल्यांकन गरी सरल भाषामा बुझाउँछन् र तपाईंसँग मिलेर योजना बनाउँछन्। नयाँ सडक (पिपुल्स प्लाजा) वा कलंकीमा भेट्न सकिन्छ, वा नेपाली/अंग्रेजीमा अनलाइन परामर्श लिन सकिन्छ। अंग्रेजीमा डिप्रेसनको विस्तृत जानकारी वा परामर्शका लागि सम्पर्क गर्नुहोस्।