चिन्ता रोग
चिन्ता रोग (एन्जाइटी): लक्षण, कारण र उपचार
मुटु धड्किरहने, खुट्टा झमझम हुने, मुख सुक्ने, पिसाब बारम्बार आउने वा आत्तिने अनुभवले धेरैलाई अरू कुनै रोग भयो कि भन्ने डर लाग्छ। यी चिन्ता रोगका सामान्य लक्षण हुन सक्छन्। यो लेखमा किन हुन्छ, कहिले जाँच गराउने र कसरी उपचार गरिन्छ भन्ने सरल भाषामा बुझाइएको छ।
मुख्य कुराहरू
- चिन्ता हुँदा शरीरको “अलार्म प्रणाली” चल्छ, जसले साँच्चै शारीरिक लक्षण ल्याउँछ।
- मुटु धड्कने, खुट्टा झमझम हुने, मुख सुक्ने, पिसाब बारम्बार आउने, पसिना आउने जस्ता लक्षण सामान्य छन्।
- नयाँ वा गम्भीर लक्षण भए पहिले चिकित्सकसँग जाँच गराउनुहोस्, किनकि थाइरोइड, चिनी वा मुटुका समस्या पनि यस्तै देखिन सक्छन्।
- सीबीटी परामर्श, औषधि वा दुवैले चिन्ता रोग राम्ररी निको पार्छन्।
चिन्ता रोग भनेको के हो?
सबैलाई कहिलेकाहीँ चिन्ता लाग्छ। तर चिन्ता अत्यधिक, लामो समयसम्म रहने र काबुबाहिर हुन थालेपछि यसलाई चिन्ता रोग भनिन्छ। यसमा सधैँ चिन्ता लागिरहने (जेनरलाइज्ड एन्जाइटी), अचानक डर र आत्तिने (प्यानिक अट्याक), अरूले के भन्लान् भन्ने डर, र निश्चित कुराको डर (फोबिया) पर्छन्।
अन्य रोग हुन सक्छन् कि?
थाइरोइडको गडबड, रगतमा चिनी घट्ने, रक्तअल्पता, मुटुको लयमा समस्या, मधुमेह (पिसाब बारम्बार आउने), चिया-कफी वा चुरोटको अति प्रयोग, केही औषधि र रक्सी छाड्दाको असरले पनि यस्तै लक्षण देखिन सक्छन्। त्यसैले पहिलो पटक वा गम्भीर लक्षण भए चिकित्सकबाट जाँच गराउनु राम्रो हो।
छातीमा कडा दुखाइ, बेहोस हुनु, आराममा पनि सास फेर्न गाह्रो हुनु, एकातिर शरीर कमजोर हुनु वा आफूलाई हानि पुर्याउने विचार आएमा तुरुन्तै एम्बुलेन्स १०२ मा फोन गर्नुहोस् वा आकस्मिक सेवामा जानुहोस्।
आत्तिएको बेला के गर्ने?
- ढिलो सास लिनुहोस्: नाकबाट चार गनतीसम्म भित्र, मुखबाट छ गनतीसम्म बाहिर।
- वरपरका पाँच कुरा देख्नुहोस्, चारवटा छुनुहोस्, तीनवटा सुन्नुहोस्।
- आफैँलाई भन्नुहोस्: “यो प्यानिक हो, केही बेरमा बित्छ, खतरनाक होइन।”
- चिया, कफी, एनर्जी ड्रिङ्क र चुरोट घटाउनुहोस्, नियमित निद्रा र हिँडडुल गर्नुहोस्।
उपचार
- सीबीटी परामर्श: चिन्ता बढाउने सोच र बानी बुझ्न र बदल्न सिकाउँछ, र डराएका कुराको सामना क्रमशः गर्न सघाउँछ।
- औषधि: डिप्रेसनका लागि प्रयोग हुने केही औषधि चिन्ता रोगमा पनि प्रयोग हुन्छन्। तिनले लत लगाउँदैनन् र असर देखिन केही हप्ता लाग्छ। निद्राको वा “नर्भ” का चक्की चिकित्सकको सल्लाहबिना नखानुहोस्, किनकि कतिपयले लत लगाउन सक्छन्।
- जीवनशैली: निद्रा, व्यायाम, तनाव कम गर्ने अभ्यास।
हामीले कसरी सहयोग गर्छौँ
हाम्रा परामर्शदाता मनोचिकित्सकले चिन्ता रोग वा प्यानिक डिसअर्डरको मूल्यांकन गर्छन्, सीबीटी सिकाउँछन् र आवश्यक परे औषधि दिन्छन्। नयाँ सडक (पिपुल्स प्लाजा) र कलंकीमा वा अनलाइन परामर्श लिन सकिन्छ। विस्तृत जानकारीका लागि अंग्रेजीमा शारीरिक लक्षणबारे लेख हेर्नुहोस्, वा सम्पर्क गर्नुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
चिन्ताले खुट्टा झमझम पार्न सक्छ?
सक्छ। चिन्ता वा प्यानिकमा छिटो-छिटो सास फेर्दा झमझम, जिउ सुन्निने र चक्कर लाग्न सक्छ। सास ढिलो भएपछि सामान्यतया ठीक हुन्छ। तर नयाँ वा लगातार सुन्निने भए चिकित्सकलाई देखाउनुहोस्।
चिन्ता हुँदा किन पिसाब बारम्बार आउँछ?
तनावको हर्मोन र मांसपेशीको कसाइले मूत्राशय भरिएजस्तो महसुस गराउन सक्छ। पिसाब गर्दा पोल्ने, धेरै तिर्खा लाग्ने वा तौल घट्ने भए संक्रमण वा मधुमेह हो कि जाँच गराउनुहोस्।
चिन्ता रोग निको हुन्छ?
धेरैजसो मानिसमा सीबीटी, औषधि वा दुवैले ठूलो सुधार आउँछ। सिकेका सीपले भविष्यमा चिन्ता सम्हाल्न पनि मद्दत गर्छन्।
थप पढ्न
यस विषयका स्वतन्त्र स्रोतहरू। यी संस्थाले यो लेख लेखेका होइनन् र यो क्लिनिकलाई समर्थन गर्दैनन्।
- Anxiety disordersWorld Health Organization
- Generalised anxiety disorder (GAD)NHS (UK)
यो लेख सामान्य जानकारीका लागि हो र चिकित्सकको सल्लाहको विकल्प होइन। आफ्नो वा अरूको सुरक्षाबारे चिन्तित हुनुहुन्छ भने तुरुन्तै चिकित्सकीय सहयोग लिनुहोस्।
आपतकालमा: नेपाल प्रहरी १०० · एम्बुलेन्स १०२ · आत्महत्या रोकथाम हेल्पलाइन ११६६। नेपाल बाहिर भए त्यहाँको आपतकालीन नम्बरमा फोन गर्नुहोस्।